| |
RİA ne zaman takılmalıdır?
Spiral ne zaman takılmalıdır sorusunun net bir cevabı yoktur. Spiral ya da
bilimsel adı ile rahim içi araç (RİA) doğum sonrası, düşük/kürtaj sonrası ya
da adet siklusunun herhangi bir döneminde güvenle takılabilir. En sık
uygulanma zamanı adet kanaması sırasında ya da hemen bitimidir.
RİA uygulamasının adet siklusunun herhangi bir döneminde yapılmasının
herhangi bir zararı yoktur. Ancak takan kişi, kadının hamile olmadığından
emin olmalıdır. Geleneksel olarak hemen tüm jinekologlar adet kanamasının
devam ettiği ya da kanamanın bitimini takip eden birkaç günlük dönemin
spiral takılması için en uygun zaman olduğunu düşünürler. Bu düşüncenin
temelinde kanama sırasında rahim ağzının bir miktar açıldığı ve bu nedenle
takımın kolay olacağı inancı yatar. Oysa rahim ağzı adet kanaması sırasında
açılmaz. Spirali kanamalıyken takmanın bir başka nedeni de adet gören
kadının hamile olma şansının düşük olmasıdır.
Bu uygulamanın olumsuz yanı ise kadının istediği zaman spiral taktıramaması
ve daha sonra bu yöntemi kullanmaktan vazgeçebilmesidir.
Eldeki veriler adet siklusunun 12-17. günleri arasında yapılan uygulamalarda
emnuniyet ve kullanımın daha uzun süreli olduğunu düşündürmektedir. Söz
edilen dönemde spiral takılan 9000 kadının incelendiği bir araştırmada
siklusun 11. gününden sonra takılması durumunda takip eden iki aylık dönem
içinde çeşitli rahatsızlıklar nedeni ile spiralin çıkartılmasını gerektiren
durumlara daha az rastlanmıştır. Öte yandan 17. günden sonra takıldığı
durumlarda ise ağrı, kanama ya da istenmeyen hamilelik nedeni ile daha fazla
kadında spiral çıkartılmak zorunda kalınmıştır.
Bu verilerin ışığında spiral takımını sadece adet kanaması olan günler ile
sınırlandırmak doğru ve gerekli değildir.
Doğum sonrası spiral uygulaması
Doğumdan hemen sonra spiral takılması sağlık hizmetlerine ulaşmanın güç
olduğu geri kalmış ya da gelişmekte olan ülkelerde daha sık yapılan bir
uygulamadır. Doğum yapan bir kadının yetkili ve deneyimli bir sağlık
personelinin gözetiminde olması hastaların tekrar sağlık kuruluşuna
dönmelerine gerek kalmadan spiral takılması avantajını sağlar.
RİA'ların loğusalık döneminde bazı avantaları vardır. Örneğin kullanıcının
herhangi bir müdahalesini gerektirmeden etkili bir koruma sağlar. Bu dönemde
yaygın inanış emzirmenin gebelikten koruyacağıdır oysa bu koruma spiral
kadar etkili değildir. Bir başka avantaj ise süt kalitesi ve emzirme
üzerinde etkisi olmamasıdır.
Doğumdan hemen sonra RİA takmanın en büyük dezavantajı aracın rahim dışına
atılma olasılığının diğer dönemlere göre daha fazla olmasıdır. Bu nedenle
bilinçli ve sağlık hizmetlerine ulaşmakta bir sorunu olmayan kadınlarda çoğu
jinekolog beklemeyi tercih eder.
Doğum sonrası spiral takılmasının yaygın olduğu ülkelerdeki çalışmalardan
elde edilen sonuçlar bu uygulamanın doğum sonrası kanama, enfeksiyon ve
rahim delinmesi riskini arttırmadığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte
pelvik iltihabi hastalığı ya da genital enfeksiyonu olan ya da doğum öncesi
zarların erken açıldığı kadınlar için uygun bir yöntem değildir.
Herhangi bir kontraendikasyonun olmadığı durumlarda RİA doğumu takip eden 48
saat içinde takılabilir. Eğer hemen takılması planlanıyorsa plasenta
çıktıktan sonra 10 dakika içinde takılmalıdır. Bu şekilde atılma, enfeksiyon
ve delinme riski en aza indirilmiş olur.
Rahim dışına atılma riski
Doğum sonrası RİA takılmasının en önemli dezavantajı rahim dışına atılma
riskinin diğer dönemlere göre daha yüksek olmasıdır. Bu konuda yapılan 3
çalışma gözeden geçirildiğinde 6 ay sonunda spiralin rahim dışına atılma
oranının %9 ile %38 arasında değiştiği görülmektedir. Bu oran 12 ay sonunda
%11-25 olarak bulunmaktadır. Öte yandan adet kanaması sırasında ya da
kanamanın bitiminden hemen sonra takıldığında ise %3-13 atılma oranlarına
rastlanmaktadır. Çoğu zaman kadınlar spiralin düştüğünü fark
etmemektedirler. Bu durum kadının farkında olmadan korunmasız kalmasına
neden olmaktadır.
Birkaç faktör spiralin düşme riskini etkileyebilir. Bu faktörlerden en
önemlisi doğum sonrası uygulama zamanıdır. Doğumdan hemen sonra, plasenta
ayrılmasını takip eden ilk 10 dakika içinde takıldığında rahim dışına atılma
riski en aza inmektedir. Üç bin sekiz yüz uygulamanın incelendiği çok
merkezli bir çalışmada ilk 10 dakika içinde takılması ile 10 dakika- 72 saat
arasında takılması arasında atılma oranları arasında anlamlı fark olduğu
bulunmuştur. Spiral doğumu takip eden ilk 48 saatten sonra takıldığında
rahim delinmesi ve rahim dışına atılması riski artmaktadır ve bu artış doğum
sonrası 6. haftaya kadar devam etmektedir.
Spiralin markası ve türü ile rahim dışına atılması arasında bir ilişki
bulunamamıştır.
Perforasyon riski
İşlem sırasında ya da sonrasında rahimin delinmesi (perforasyon) riski
spiralin takılma zamanıyla yakından ilgilidir. Eldeki veriler spiralin
doğumdan hemen sonra takılmasının bu riski arttırmadığını göstermektedir.
Öte yandan doğumdan sonra 48 saat- 6 hafta arasında takıldığında risk
artmaktadır.
Daha önceleri emzirme döneminin perforasyon riskini arttırdığı ileri
sürülürken son veriler bunun doğru olmadığını göstermektedir. Yapılan bir
çalışmada emziren 3.043 kadın ile emzirmeyen 3.450 kadın
karşılaştırıldığında bir risk artışına rastlanmamıştır.
Düşük ya da kürtaj sonrası takılması
Düşük ya da kürtaj sonrası hemen spiral takılmasının herhangi bir sakıncası
yoktur. Bunun istisnası bir pelvik ya da vajinal enfeksiyon varlığıdır ya da
riskidir. Aşırı kanama varlığında da hemen takılması önerilmez. 16 haftadan
büyük düşüklerde spirali uygulamak için 6 hafta beklemek daha uygun olur.
Özet olarak halk arasındaki yaygın inanışın aksine spiral takılması için
adetli olmak gerekli değildir. Hemen hemen her dönemde spiral güvenle
takılabilir. |
|
